Depresja
02.03.2008
Potocznie słowo "depresja" kojarzy nam się z przygnębieniem, smutkiem, zniechęceniem lub dołkiem. Prawie każdy z nas przeżył taką sytuację, nagle wszystko straciło sens, nic nie sprawiało przyjemności. Może znamy taką osobę z naszego najbliższego otoczenia.

Co to jest depresja?

Depresja - zaburzenie psychiczne z grupy chorób afektywnych charakteryzujące się objawami, które można następująco pogrupować:

• symptomy emocjonalne: obniżony nastrój - smutek i towarzyszący mu często lęk, płacz, utrata radości życia (począwszy od utraty zainteresowań, skończywszy na zaniedbywaniu potrzeb biologicznych); czasem dysforia (zniecierpliwienie, drażliwość);
• symptomy poznawcze: negatywny obraz siebie, obniżona samoocena, samooskarżenia, samookaleczenie, pesymizm i rezygnacja, a w skrajnych wypadkach mogą pojawić się także urojenia depresyjne (Zespół Cotarda);
• symptomy motywacyjne: problemy z mobilizacją do wszelkiego działania, które może przyjąć wręcz formę spowolnienia psychoruchowego; trudności z podejmowaniem decyzji;
• symptomy somatyczne: zaburzenie rytmów dobowych (m.in. zaburzenia rytmu snu i czuwania), utrata apetytu (ale w depresji łagodnej czasem obserwuje się wzrost a nie spadek wagi ciała chorego), osłabienie i zmęczenie, utrata zainteresowania seksem, czasem skargi na bóle i złe samopoczucie fizyczne.

Występowanie depresji

Około 10% populacji cierpi na depresję. 25% epizodów trwa krócej niż jeden miesiąc. 50% ustępuje przed upływem trzech miesięcy. Depresja ma skłonność do nawrotów. 75% chorych zachoruje ponownie w ciągu 2 lat od wyleczenia poprzedniego epizodu. Na depresję częściej chorują kobiety niż mężczyźni, zwykle rozwija się ona później niż depresja dwubiegunowa. 15% pacjentów z ciężką depresją umiera wskutek samobójstwa, 20-60% chorych na depresję próbuje sobie odebrać życie, 40-80% ma myśli samobójcze.


Typy depresji

• Depresja epizodyczna (epizody depresyjne (F32)) - trwa krócej niż dwa lata i charakteryzuje się wyraźnym początkiem;
• Zaburzenia depresyjne nawracające (F33) - powtarzające się epizody depresji bez objawów wzmożonego nastroju i zwiększonej energii w przeszłości (zob. mania);
  
  
  • depresję endogenną - uwarunkowana biologicznie, typowa; ostrzejsza w przebiegu od egzogennej; depresja duża, epizod depresyjny o znacznym nasileniu;
  • depresję egzogenną (depresja reaktywna) - poprzedzona stresującym zdarzeniem.

Niektórzy badacze twierdzą, iż w rzeczywistości mamy tu do czynienia z tą sama depresją jednobiegunową, a powyższy podział tak naprawdę odzwierciedla podział na depresję ostrą i łagodną.

• Depresję przewlekłą (dystymia (F34.1)) - trwa co najmniej dwa lata, a remisja nie trwa dłużej niż dwa miesiące.
• Depresję poschizofreniczną (F20.4) - przejawia się w epizodzie depresyjnym po psychozie schizofrenicznej. Objawy schizofreniczne, występują, lecz nie dominują już w obrazie klinicznym.

Depresja duża

Kryteria diagnostyczne rozpoznania depresji dużej wg DSM-IV:

• Występowanie minimum pięciu objawów przez okres 2 tygodni pod warunkiem, że stanowią one istotną zmianę w zachowaniu chorego; jednym z objawów jest obniżenie nastroju bądź utrata zainteresowań oraz brak zdolności odczuwania przyjemności.
  • obniżenie nastroju lub dysforia (ogólna drażliwość, wybuchowość) występujące codziennie przez przeważającą część dnia odczuwana subiektywnie i dostrzegana przez otoczenie
  • znaczne ograniczenie zainteresowań wszystkimi czynnościami oraz brak odczuwania przyjemności związanej z ich wykonywaniem
  • spadek lub wzrost masy ciała minimum 5% w ciągu miesiąca lub codzienny wzrost lub spadek apetytu
  • utrzymująca się bezsenność lub nadmierna senność
  • spowolnienie lub podniecenie ruchowe
  • uczucie zmęczenia
  • poczucie nieuzasadnionej winy, obniżenie poczucia własnej wartości
  • obniżenie sprawności myślenia, zaburzenia uwagi i koncentracji, niemożność podjęcia decyzji
  • nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze realizowane bądź nie
• Kryteria wykluczenia
  • należy wykluczyć istnienie somatycznych lub organicznych czynników, które mogą mieć wpływ na nastrój
  • zaburzeniem nie jest reakcja na śmierć bliskiej osoby (jeżeli żałoba przedłuża się lub dodatkowo występują myśli samobójcze, nasila się poczucie własnej bezwartościowości oraz następuje wyraźne spowolnienie ruchowe należy podejrzewać depresję endogenną)
  • nie występują urojenia przed, w trakcie lub po czasie pojawienia się zaburzeń przez okres 2 tygodni

Przyczyny depresji

Depresja może mieć wiele przyczyn: psychologicznych, biologicznych i społecznych. Wszystkie mogą wpływać na zaburzenia funkcjonowania układu neuroprzekaźników w mózgu, takich jak serotonina, noradrenalina i dopamina. Ich właściwe działanie jest niezbędne do sprawnego funkcjonowania mózgu i dla naszego dobrego samopoczucia.

Czynniki mogące zachwiać równowagę powodując depresje: stres, uciążliwa praca, niekorzystne zdarzenia życiowe (utrata osoby bliskiej, utrata pracy), inne choroby lub leki. Depresja może częściej występować u osób charakteryzujących się "podatnością" na zaburzenia nastroju. Taka podatność może wynikać z naszego wyposażenia genetycznego, środowiska w jakim się wychowaliśmy, może mieć także charakter rodzinny.

Leczenie depresji

Leczenie depresji powinno odbywać się pod okiem specjalisty psychiatry, czasem może to być specjalista neurolog. Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa chorego, w tym zapobieżenie ewentualnej próbie samobójczej. Niektóre leki, działając silniej aktywizująco (na napęd) mogą spowodować "odhamowanie" chorego przed wyrównaniem nastroju i poważne ryzyko targnięcia się chorego na własne życie. Zatem w wielu przypadkach depresji zalecana jest hospitalizacja, często nie dłuższa niż kilkanaście dni, która pomaga też w doborze leków i wielkości dawki.

Obecnie dostępne formy leczenia to:

• leki przeciwdepresyjne,
• psychoterapia,
• leki normotymiczne, leki przeciwpadaczkowe,
• fototerapia,
• wybrane leki neuroleptyczne,
• elektrowstrząsy,
• deprywacja snu.

Depresja jako objaw innych chorób

Zespół depresyjny lub niektóre z jego objawów, a mogą być objawem innych, organicznych schorzeń w organizmie. Obniżenie nastroju obserwuje się w przebiegu takich chorób jak:

• przewlekłe zapalenie wątroby,
• marskość wątroby,
• zespoły przewlekłego uszkodzenia nerek,
• zaburzenia hormonalne (zwłaszcza związane z tarczycą),
• niektóre choroby nowotworowe,
• niedożywienie, braki witamin, wybrane zaburzenia metaboliczne,
• stany związane z nadmiernym wydzielaniem kortyzolu (np. Zespół Cushinga),
• przewlekłe choroby somatyczne powodujące niepełnosprawność i inwalidztwo jak: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane i wiele innych.

Przed podjęciem właściwego leczenia przeciwdepresyjnego lekarz zazwyczaj zaleca badania ogólne, aby wstępnie wykluczyć inne przyczyny.